Thema 2016: de kunst van kwetsbaarheid

Na een periode van het hart volgen en de hemel bestormen, starten we 2016 met de bezinning op de kunst van kwetsbaarheid. Dat we kwetsbaar zijn, is een ieder die om zich heen kijkt wel helder. Decennia lang zijn we ons min of meer bewust van de kwetsbaarheid van onze aarde, opraken van bronnen en de vervuiling. Nu eind 2015 voelen we ons ook meer en meer kwetsbaar in ons eigen land. Aanslagen, dreiging van terreur ‘horen’ voor ons gevoel niet bij generaties die na de tweede wereldoorlog zijn opgegroeid. Dit soort angst hoorde bij toen, niet bij nu… en toch…

Angst hoort bij kwetsbaarheid, onvermijdelijk. 

Zoek de betekenis van het woord op en de nadruk ligt op: “een zwakke plek, die misbruikt kan worden”, “een risico waar schade kan ontstaan” of “een toestand die onomkeerbaar is geworden.” Allemaal omschrijvingen waar je niet zoiets van krijgt als: “he, wat ben ik lekker kwetsbaar!” 

En toch ben ik van mening dat kwetsbaarheid een noodzakelijkheid is.

Kwetsbaarheid maakt ook de mooie dingen in ons wakker. Als ik denk aan een pasgeboren baby, dan zet mij dat ook aan om in beweging te willen komen. 

Instinctief wil ik de kleine met mijn lijf beschutten. Tegen wat? Kou, pijn en ook tegen het alleen zijn.

Kunst is het tweede begrip dat we aan de kwetsbaarheid koppelen. Kunst roept bij mij veelal de associatie op met iets heel goed kunnen. Zoiets als schilderen, beeldhouwen en in staat zijn om mooie klanken uit een viool te halen. Gelukkig betekent kunst ook gewoon vaardigheid en bekwaamheid. Daar kan ik nog wel wat mee. Vaardig ben ik wel en wel vooral door heel veel te oefenen. Zo heb ik mijn rijvaardigheid onder de knie gekregen. Edoch als ik dit vergelijk met de vaardigheid van kwetsbaar zijn, ligt dat toch een beetje anders.

Voor vaardig kunnen rijden kreeg ik een rijbewijs en voor allerlei andere vaardigheden heb ik ook diploma's gekregen. Of er een diploma voor de vaardigheid 'kwetsbaarheid' bestaat? Wat is immers vaardig kwetsbaar doen? Is dat eerlijkheid? Er was een tijd dat dit ‘in’ was, we werden geacht alles te zeggen ook als daar niet naar gevraagd werd. Dat dit tot onnodige kwetsuren leidt, is inmiddels wel bekend.

Ik weet na al die jaren nog steeds niet wat het goede recept is. Ja uiteraard heb ik inmiddels met diverse ingrediënten geoefend. Luisteren hoort erbij, me laten raken ook, maar het moeilijkste is toch wel het spreken, niet praten over, maar echt, hardop uitspreken wat ik niet durf te zeggen en het toch te doen. 

Kortom het is een thema met veel kanten en veel kleuren. Een mooie leidraad voor de activiteiten van 2016.

Henny Dijkstra, november 2015





De kunst van kwetsbaarheid

 

Het vermogen open te staan voor anderen op een manier die ten diepste de bereidheid toont "alles" wat me lief en heilig toegankelijk te maken voor nieuwe ideeën, gezichtspunten, opvattingen, waarden van anderen. Een daad van van vertrouwen wat mij betreft.

De verantwoordelijkheid voor wat dat teweeg brengt blijft bij mij, uiteindelijk en ook, en dat is veel ingewikkelder bij die ander die ik toelaat.

Immers die is verantwoordelijk voor inhoud, vorm, kracht en interactie van zijn eigen doen en laten. Net zoals ik dat ben.

Diepgang binnen mijzelf en met anderen, of dialoog als dat beter past, vraagt deze grondhouding en de vaardigheid die te onderhouden en te ontwikkelen tijdens het hele proces. Een ware kunst, derhalve.

Aandacht en focus heb ik dus binnen en buiten mij, en raar genoeg geeft nu dat juist bewustzijn. Overigens is dat bewustzijn bij mij lang niet altijd aanleiding tot grote vreugde of tevredenheid over mijzelf, in tegendeel zou ik willen zeggen.

Inzicht verwerven en geraaktheid zijn soms niet leuk en komen me niet uit.

Vaak leidt dit tot verwarring en soms tot een doorbraak, die dan op zijn beurt weer aanleiding is tot veel. Soms te veel. En toch, ik wil er niet van af, van kwetsbaarheid.

Dat wat leven voor mij van waarde, diepgang en betekenis maakt, kan niet zonder kwetsbaarheid.

En het blijft een lastig goedje. Om meer dan een jaar me mee uiteen te zetten!


Lukas van Steveninck

De kunst van kwetsbaarheid

 

Inmiddels een 60-er ben ik me steeds meer bewust van mijn eigen kwetsbaarheid.
Daar waar ik vroeger goed in was, ik noem het mijn ‘Miepie stoer houding’, kom ik nu niet meer mee uit. Ik merk dat ik soms hulp moet vragen bij de dingen die ik nog niet zo lang geleden allemaal zelf kon. Mijn onafhankelijkheid is mij heilig en merk dat steeds meer een beetje afhankelijker worden van hulp van anderen nog moeilijk voor me is. De kunst is steeds weer opnieuw te onderzoeken naar wat ik wel kan naast de dingen die ik niet meer kan. Ik ben meer dan een soms onwillig lijf. Mijn mogelijkheden zijn nog legio.

Behalve dat het ouder worden met wat gebreken gepaard gaat, word ik soms ook overspoeld door alles wat er in de wereld gebeurt. Voel me geen Utrechter, Nederlander of Europeaan maar een wereldburger en dat maakt alles wat via de media tot me komt er niet gemakkelijker op. Voel me betrokken, machteloos en kwetsbaar. Dit is ook de wereld waar mijn kinderen en kleinkinderen in opgroeien. Hoe hun nog handvatten te geven om in een zo snel veranderende wereld hun weg te vinden, zichzelf te kunnen ontplooien en een zinvol bestaan op te bouwen?

Voor mij is de kunst van kwetsbaarheid vooral mij de kunst eigen maken hoe me er toe te verhouden. Laat ik dit gevoel me verlammen, daagt het me uit? Misschien geeft het zelfs nieuwe mogelijkheden?
Een wonderlijke ontdekking vind ik dat nu ik meer hulp moet vragen, hoe toegankelijker de mensen om mij heen mij ervaren. Ik geef ze meer de kans iets voor me te doen en zie hoe zij daar van genieten. Er ontstaat nabijheid. Betrokkenheid krijgt nieuwe uitdrukkingsvormen.
Met een rollator lopen is niet meer alleen maar gênant, maar levert de wonderlijkste gesprekjes op met andere kwetsbaren. Het slaat een wonderlijke brug van gezamenlijk gedoe en voor je het weet zit je een prachtig gesprek met iemand te voeren over de zin en onzin van het leven.

Kwetsbaarheid delen slaat dus bruggen, geeft verdieping begin ik te ontdekken.
Verheug me dan ook op ons CVZ thema voor 2016. Samen de kunst machtig worden?

 

Johnny Nooder

 

De kunst van kwetsbaarheid

Kwetsbaarheid, het klinkt zo broos. Brené Brown zet in haar bekende boek De kracht van kwetsbaarheid helder uiteen welke rol kwetsbaarheid speelt in een mensenleven. 

Of je wil of niet, of je nu wel of niet kwetsbaar durft te zijn. Daarbij legt zij de vinger op een kenmerkende eigenschap van de meeste mensen: wij verdoven het liefst onze kwetsbaarheid. Alleen, zoiets staat haaks op de werkelijkheid, we leven immers in een kwetsbare wereld. Bovendien kun je emoties niet zomaar uitschakelen, want dan verdoof ook vreugde, dankbaarheid en geluk.

Jaren geleden maakte ik zelf kennis met het idee van ‘je gevoel omhelzen’, vooral wanneer je dit als lastig ervaart. Beter gezegd, ik hoorde van die goede raad. 

Het heeft een flinke tijd geduurd voordat de waarde van ‘voelen’ pas echt tot me doordrong. Leven is leren, leven is aan den lijve ondervinden.

Een pleidooi voor kwetsbaarheid is ook een pleidooi voor verbinding. Verbinding met anderen geeft zin en betekenis aan ons leven. Een gevoel van ‘er niet bij horen’ leidt alleen maar tot schaamtegevoel en angst, terwijl ieder van ons goed genoeg is.

Een grote valkuil lijkt onze hang naar zekerheid, perfectie en absolute garanties. Zaken die in onze tijd steeds minder vanzelfsprekend zijn. De uitdaging om kwetsbaarheid te durven zijn vormt dan een uitweg. Het is de uitweg naar binnen, een soms lastige en tegelijkertijd moedige weg. Een hele kunst ook.

Willem Jan van den Brink


de kunst van kwetsbaarheid.

Ben ik beїnvloedbaar? Ben ik aanraakbaar? Ben ik kwetsbaar?

Ja, dat ben ik; op meerdere manieren. Mijn fysieke kwetsbaarheid is overduidelijk:

ik ben sterfelijk, ik ben te verwonden en te doden door andere levende wezens.

Ook in mentaal aspect ben ik kwetsbaar. Dit aspect van mijn kwetsbaarheid begin ik pas sinds kort beter in te zien.

Ik ga er graag van uit dat ik een vrije en onafhankelijke geest heb, maar eigenlijk zie ik in dat ik deze veronderstelling niet kan onderbouwen. Dan moet ik wel erkennen dat ik altijd beїnvloed ben door de Ander; ook in mijn emoties, gedachtes, en mijn mentale beeld van de wereld en van mijzelf – zelfs in dat intieme, interne proces van mijn rationele formulering van de wereld is de Ander aanwezig. En dat maakt mij fundamenteel kwetsbaar.

Wat is het aan de Ander dat mij kwetsbaar maakt?

De Ander is onbestuurbaar, onbekend; het is een onbegrensd domein van oneigenlijk bestaan; oneigenlijk in de zin van dat het mij niet eigen is. Ik heb er geen controle over, en ik heb geen zekerheid over hoe de Ander handelt, wat diens mening is, wat diens reactie is op mijn handelen, etc…

De Ander is kwetsbaar omdat het evengoed een subject is als ik. Ik kan de Ander proberen te controleren via objectificatie: zo is hij/zij iets wat ik nog enigszins kan hanteren, begrijpbaar kan maken; iets dat ik kan controleren. Ik kan hem/haar beschrijven als ‘een variant op Ik’, en/of ik kan hem/haar reduceren tot de verzameling eigenschappen die ik aan de ander heb afgemeten. Hiermee zal ik tegelijkertijd de Ander depersonificeren, ontwezenlijken…

Dit klinkt niet zo leuk, maar ik ben genoodzaakt dit te doen; het is een onvermijdbaar proces van cognitie. Ik denk niet dat er anders gerationaliseerd contact mogelijk is – en laat mij nou een wezen zijn dat rationaliseert. Zonder enige herkenning of reductie van de ander tot een verzameling eigenschappen of tot een variatie op mijzelf kunnen ik en de Ander een heleboel dingen niet bewerkstelligen: we zouden bijvoorbeeld geen zelfbezinnend gesprek kunnen voeren.

Maar wat is dan de juiste weg? In welke omgang met kwetsbaarheid toont zich een levenskunst?

Ik denk dat het van mij vraagt dat ik mijzelf voortdurend uit de wereld wegschrijf;
dat ik al die morphismen van mijzelf bewust uit de wereld en uit Ander weg haal. 

Op die manier blijf ik nietig en klein: dit is een beangstigende gewaarwording…

Ik denk dat het ook van mij vraagt dat ik voortdurend de categorieën en hokjes van mijn geest herdefinieër – dat ik bijvoorbeeld bewust aan de slag ga met vooroordelen, archetypes, en stereotypes. Dit levert minder rust, comfort en bevestiging op dan het leven van een onnozele die blind en veilig in de muren van zijn geest vertoeft. Je eigen zeepbel doorbreken is geen gemakkelijk of leuk proces om aan te gaan…

Tegelijkertijd is er ook de kans en/of de plicht om de Ander wel tegemoet te komen,

om hem/haar te begrijpen en bij te staan - anders mis ik misschien verborgen hulpvragen, mogelijkheden tot verbinding en ontwikkeling voor beide partijen.

Dit vraagt mij misschien om de Ander juist weer wel in kaart te brengen, ook al is deze beschrijving in termen van mijn taal; van mijn geest - en niet in zijn/haar eigen taal.

Hoe doe ik dit allemaal? En vooral: hoe kan mijn wens om de Ander niet vast te leggen samengaan met de kans/plicht om de Ander te kunnen begrijpen en bij te staan?

Ik zou deze tekst graag afsluiten met een antwoord. Echter: dit is misschien nou net zo’n antwoord dat iedere dag herschreven moet worden...


Bas Onokiewicz

 

de kunst van kwetsbaarheid

Het thema voor het jaar 2016 van het Centrum voor Zelfbezinning.

Ik heb de ander nodig om mij bewust te worden van mijn kwetsbaarheid en niet in de laatste plaats, mijzelf. Soms wil ik niet kwetsbaar zijn, dan bouw ik een muurtje om mij heen en dan kost het enige moeite en tijd om die muur steen voor steen af te breken.

Door samen te zijn, te praten met elkaar, te ervaren, wordt de muur afgebroken die ik zelf heb gemetseld.

Wil en kan ik mij kwetsbaar opstellen? Waarom metsel ik een muurtje om mijzelf heen?

Wat is het doel daarvan? Ik wil mijzelf beschermen en niet gekwetst worden.

Maar ik kan er niet altijd omheen dat ik gekwetst word. Dan is het even slikken, bij mijzelf te rade gaan, wat gebeurt er, waardoor word ik geraakt. Kwetsbaar zijn is heeft voor mij alles te maken met geraakt worden. Dan kom ik bij mijn gevoel. Soms zit dat gevoel heel diep weggestopt en het lijkt alsof er dan een muur omheen staat. Wanneer ik mijzelf laat zien, laat ik merken dat ik geraakt word, word ik meer zichtbaar.

Wil ik zichtbaar zijn? Niet altijd, soms heb ik de neiging achter een muurtje weg te kruipen maar dat voelt op een gegeven moment heel benauwd en dan is er geen ontkomen meer aan.

Ik wil mijzelf zien, door in een spiegel te kijken om te zien waar ik mee bezig ben. Door in gesprek te gaan met de ander waardoor er licht, lucht en leven ontstaat. Deze heen en weer beweging, mijzelf kwetsbaar opstellen en soms achter die muur te zitten, heb ik nodig om er achter te komen hoe ik mij verhoud in deze wereld.

Het is een hele kunst om daar de balans in te vinden. Ik wil in 2016 vaak achter mijn muurtje vandaan komen en de ander ontmoeten.

Clara van Heel, december 2015



1-45

Contact

Centrum voor Zelfbezinning
Dodeweg 8
3832 RD 
Leusden 

tel: 033 – 43 43 004